Thị Trường F&B Việt Nam: Thách Thức và Cơ Hội Trong Năm 2024

Sự phát triển mạnh mẽ của ngành F&B (Food & Beverage) tại Việt Nam không chỉ mang lại nhiều cơ hội mà còn đặt ra những thách thức lớn về tính bền vững, khả năng cạnh tranh và sự thích ứng với nhu cầu thị trường đang thay đổi không ngừng.

Ngành F&B tại Việt Nam từ lâu đã được coi là một lĩnh vực đầy tiềm năng nhưng cũng không kém phần khắc nghiệt. Sự gia tăng của tầng lớp trung lưu đã thúc đẩy người tiêu dùng chuyển sang tiêu dùng ngoài gia đình nhiều hơn, tạo điều kiện cho các mô hình kinh doanh F&B phát triển mạnh mẽ. Các quán cà phê, nhà hàng và chuỗi đồ uống đã mọc lên khắp nơi, đặc biệt là tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Tuy nhiên, đi kèm với sự phát triển này là những vấn đề nội tại về tính bền vững trong mô hình kinh doanh, khả năng cạnh tranh và sự thích ứng với nhu cầu thị trường. Theo báo cáo mới nhất, có ít nhất 30.000 cửa hàng trong lĩnh vực F&B trên toàn quốc đã phải đóng cửa trong 6 tháng đầu năm 2024, giảm 3,9% so với năm 2023. Trong khi đó, số lượng cửa hàng mới mở lại không nhiều.

Con số này cho thấy mức độ cạnh tranh khốc liệt của thị trường F&B Việt Nam. Nhiều cửa hàng mới mở chỉ hoạt động được dưới 3 tháng, đặc biệt là tại các thành phố lớn. Ngay cả những thương hiệu có lượng khách hàng trung thành cũng không tránh khỏi tác động của nền kinh tế, mặc dù có thu nhập ổn định.

Chi tiêu cho việc “đi cà phê” của người Việt cũng giảm mạnh. Tỷ lệ người sẵn sàng chi trên 100.000 đồng cho một ly cà phê đã giảm từ 6% xuống còn 1,7%. Phần lớn các chủ doanh nghiệp chỉ cố gắng duy trì mô hình hiện tại và tỏ ra dè dặt trong việc mở rộng kinh doanh trong những tháng cuối năm. Có thể nói, ngành F&B đang trải qua một giai đoạn “thanh lọc” lớn.

Ông Lại Tiến Mạnh, Giám đốc Điều hành Mibrand Việt Nam, nhận định rằng dù thị trường nhượng quyền F&B đang phát triển mạnh mẽ nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức.

Khẩu vị và thói quen đa dạng

Nghiên cứu của Mibrand về thị trường cà phê cho thấy, người tiêu dùng Việt Nam có nhu cầu và thị hiếu rất riêng biệt. Văn hóa và truyền thống đã ảnh hưởng sâu sắc đến nhu cầu và khẩu vị của người tiêu dùng, đặc biệt là với cà phê phin – biểu tượng văn hóa của cà phê Việt Nam. Mặc dù các xu hướng cà phê mới từ phương Tây ngày càng phổ biến, nhu cầu uống cà phê phin vẫn rất lớn và không thể thiếu trong menu của các quán cà phê.

Người tiêu dùng Việt Nam ngày càng mong muốn trải nghiệm các hương vị cà phê mới lạ, độc đáo. Họ sẵn sàng thử nghiệm và tìm kiếm sự sáng tạo trong ngành công nghiệp cà phê. Với sự du nhập của các thương hiệu cà phê quốc tế, người Việt đã hình thành nên những sở thích và khẩu vị đồ uống đa dạng, từ bạc xỉu, latte, capuchino, đến cà phê muối, cà phê trứng...

Các doanh nghiệp đồ uống cần không ngừng đổi mới sản phẩm để thu hút khách hàng. Theo báo cáo của iPOS, có đến 19% doanh nghiệp nhận định rằng khách hàng ngày càng ưa chuộng những sản phẩm mới lạ và đi theo xu hướng thị trường.

Ông Lại Tiến Mạnh chia sẻ rằng người Việt có thói quen tiêu dùng đa dạng khi nhắc đến quán cà phê. Họ ghé quán không chỉ để làm việc mà còn để gặp gỡ bạn bè, đối tác hay thực hiện các buổi phát sóng trực tiếp. Khách hàng lựa chọn quán cà phê dựa trên nhu cầu cụ thể của họ.

Một khảo sát nhỏ cho thấy phần lớn người bình chọn mong muốn chọn quán vắng khách (62%), theo sau là quán có không gian làm việc chung (18%) và quán có nước ngon (10%).

Người tiêu dùng Việt Nam có khẩu vị vô cùng đa dạng và có xu hướng thích trải nghiệm những thức uống mới. Họ linh hoạt trong lựa chọn dựa trên mục đích sử dụng cụ thể, từ làm việc, học tập, đến giao lưu xã hội và kinh doanh.

Đa dạng về concept quán

Việt Nam hiện có hơn 500.000 quán cà phê, từ những cửa hiệu nhỏ lẻ đến các chuỗi cà phê hiện đại. Sự đa dạng về loại hình quán cà phê đã góp phần đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Không chỉ cà phê, trà sữa và các sản phẩm từ trà cũng chiếm tỷ lệ cao. Điều này phản ánh sự ưa chuộng của nhóm khách hàng trẻ đối với các thức uống ngọt, có hương vị đa dạng.

Để đáp ứng nhu cầu đa dạng này, các quán cà phê đã phải không ngừng đổi mới, tạo ra nhiều concept độc đáo. Sự phân hóa về khẩu vị giữa cà phê và trà đã dẫn đến sự xuất hiện của các mô hình quán chuyên biệt như coffee-based và tea-based.

Sự đa dạng về concept không chỉ là câu chuyện về sự cạnh tranh mà còn là cách để các doanh nghiệp F&B đảm bảo rằng họ luôn đồng hành và thích nghi với nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng Việt Nam.

Chú trọng trải nghiệm khách hàng

Mới đây, một nhà hàng Haidilao đã chứng kiến gần 200 người xếp hàng dài để có được bữa tối. Thương hiệu này nổi tiếng với những trải nghiệm dịch vụ đặc biệt như làm nail, đánh giày, massage lưng miễn phí trong lúc chờ đợi.

Haidilao không chỉ là nơi để thưởng thức lẩu mà còn là nơi để “đu” trend và tận hưởng các trải nghiệm mới mẻ. Các chuỗi đồ uống như KATINAT và Phê La cũng tạo dấu ấn mạnh mẽ nhờ mang đến những trải nghiệm độc đáo.

Tình hình kinh tế khó khăn đã ảnh hưởng đến thói quen tiêu dùng cà phê của người Việt. Tỷ lệ người sẵn sàng chi tiêu trên 100.000 đồng/ly cà phê đã giảm mạnh, báo động cho các thương hiệu cao cấp.

Người tiêu dùng giảm tần suất đi cà phê, nhưng lại cân nhắc cẩn trọng hơn về việc lựa chọn quán cà phê trước khi ghé thăm. Chi tiêu cho “đi cafe” trong khoảng 41.000-50.000 đồng hay 51.000-70.000 đồng tăng đáng kể.

Các quán cà phê cần tập trung vào việc thiết kế trải nghiệm người dùng phù hợp với đặc điểm văn hóa, thói quen và mong đợi của từng phân khúc khách hàng.

Thiếu vắng mô hình kinh doanh bền vững

Một trong những thách thức lớn của thị trường nhượng quyền F&B là sự thiếu vắng các thương hiệu có mô hình kinh doanh bền vững. Nhiều thương hiệu nhượng quyền hiện tại không đáp ứng được các tiêu chuẩn cần thiết, dẫn đến tình trạng người mua nhượng quyền gặp nhiều khó khăn.

Xu hướng kinh doanh ngắn hạn xuất phát từ “trend” món ăn, thức uống đã thu hút sự chú ý nhưng thiếu chiến lược phát triển dài hạn. Nhiều mô hình kinh doanh độc đáo nhanh chóng mất đi sức hút và không thể giữ chân khách hàng lâu dài.

Việc xây dựng một mô hình kinh doanh bền vững đòi hỏi nhiều hơn là chỉ nắm bắt các xu hướng thị trường. Các doanh nghiệp cần có một chiến lược phát triển toàn diện, bao gồm việc xây dựng thương hiệu mạnh, duy trì chất lượng sản phẩm và cung cấp dịch vụ ổn định.

Mặc dù thị trường F&B đang đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt, nhưng vẫn hiện rõ tiềm năng to lớn khi người tiêu dùng Việt ngày càng sẵn sàng chi trả nhiều hơn để có được trải nghiệm ẩm thực và dịch vụ chất lượng cao. Nhóm khách hàng trẻ tuổi đang trở thành động lực chính thúc đẩy sự phát triển của ngành F&B.

Để nắm bắt cơ hội này, các thương hiệu F&B cần cập nhật liên tục các xu hướng mới và xây dựng chiến lược dài hạn, bền vững. Việc đầu tư vào trải nghiệm khách hàng độc đáo sẽ là chìa khóa giúp các thương hiệu duy trì và phát triển lòng trung thành của khách hàng.