Hành Trình Xanh Hóa Việt Nam: Thách Thức và Cơ Hội

Việt Nam Trên Con Đường Xanh Hóa

Là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề bởi biến đổi khí hậu, Việt Nam đang nỗ lực không ngừng để ứng phó với thách thức toàn cầu này. Đây là một chiến lược quan trọng nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho đất nước.

Tập Trung Vào Năng Lượng

Ngành năng lượng đóng vai trò then chốt trong việc đạt được mục tiêu cân bằng phát thải của Việt Nam. Để thực hiện cam kết này, Việt Nam đang chuyển mình sang mô hình phát triển kinh tế bền vững, tập trung vào nguồn năng lượng sạch và dần loại bỏ nhiên liệu hóa thạch. Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, năm 2020, năng lượng chiếm 60% lượng phát thải, và con số này đã tăng lên 65% theo Ngân hàng Thế giới.

Thách thức lớn đối với Việt Nam là phải phát triển ngành năng lượng đủ nhanh để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, đồng thời hiện thực hóa tham vọng "net-zero". Việt Nam là một trong những quốc gia có nhu cầu năng lượng tăng nhanh nhất thế giới, với dự báo công suất toàn hệ thống cần tăng gấp đôi trong mười năm tới để phục vụ phát triển kinh tế.

Quy hoạch điện VIII là bước cải cách quan trọng hướng đến mục tiêu chuyển đổi sang năng lượng xanh và sạch. Dự báo tổng nhu cầu điện của Việt Nam sẽ vượt 100GW vào năm 2025 và đạt 150GW vào năm 2030. Năng lượng tái tạo dự kiến chiếm hơn 30% tổng nhu cầu năng lượng, tương ứng 36GW và 50GW vào năm 2025 và 2030.

Việt Nam cần đầu tư 116 tỉ đô la Mỹ để xây dựng nhà máy điện mới và mở rộng lưới điện đến năm 2030, và cần 227,4 tỉ đô la Mỹ đến năm 2045 với công suất lắp đặt dự kiến 329GW giai đoạn 2021–2030. Quy hoạch điện VIII khuyến khích phát triển mạnh mẽ năng lượng tái tạo, từ khoảng 13% hiện nay lên gần 30% năm 2030 và 44% năm 2045. Ngân hàng Thế giới ước tính Việt Nam cần khoảng 12–14 tỉ đô la Mỹ mỗi năm cho quá trình chuyển đổi năng lượng.

Xanh Hóa Nền Kinh Tế

Chính phủ Việt Nam cũng đang thúc đẩy xanh hóa nền kinh tế thông qua Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030 và tầm nhìn 2050. Việt Nam khuyến khích các mô hình kinh tế tuần hoàn, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên thiên nhiên và năng lượng, dựa trên công nghệ số và chuyển đổi số.

Mục tiêu đến năm 2030 là giảm tiêu hao năng lượng sơ cấp trên GDP bình quân từ 1–1,5%/năm; tỉ trọng năng lượng tái tạo đạt 15–20%; kinh tế số chiếm 30% GDP; tỉ lệ che phủ rừng ổn định ở mức 42%; và ít nhất 30% diện tích cây trồng cạn có tưới áp dụng phương pháp tiết kiệm nước.

Chiến lược cũng hướng đến xây dựng lối sống xanh, với mục tiêu đến năm 2030, tỉ lệ chất thải rắn sinh hoạt đô thị được thu gom, xử lý đạt 95%; tỉ lệ nước thải đô thị được xử lý đạt trên 50% đối với đô thị loại II trở lên và 20% đối với các đô thị khác; tỉ lệ xe buýt sử dụng năng lượng sạch đạt ít nhất 15%; và ít nhất 10 đô thị thực hiện Đề án phát triển đô thị tăng trưởng xanh.

Chính phủ đã ban hành danh mục lĩnh vực phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê, có hiệu lực từ 18.1.2022. Sáu lĩnh vực phải kiểm kê gồm: năng lượng, giao thông vận tải, xây dựng, công nghiệp, nông – lâm nghiệp và sử dụng đất, chất thải. Sự hợp tác giữa các doanh nghiệp trong cùng hệ sinh thái là chìa khóa thành công.

Chuyển Động Từ Doanh Nghiệp và Người Tiêu Dùng

Kể từ khi cam kết tại COP26, Chính phủ đã thúc đẩy mạnh mẽ mục tiêu cân bằng phát thải. Những thay đổi rõ rệt đã diễn ra trong các lĩnh vực vận tải, tiêu dùng và sản xuất. Đầu năm nay, VinFast công bố chiến lược mới, dừng sản xuất xe xăng và tập trung vào xe điện. HSBC đã hợp tác với các ngân hàng khác cung cấp khoản vay xanh cho Vingroup, với quy mô lên đến 500 triệu đô la Mỹ.

HSBC cũng đã tài trợ cho dự án nhà máy nhựa tái chế của Nhựa Duy Tân, nơi đầu tiên tại Việt Nam áp dụng công nghệ tái chế "Bottles to Bottles". Nhà máy này có công suất thiết kế 100.000 tấn/năm và hướng đến tái chế tất cả sản phẩm rác thải từ nhựa.

Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, mỗi gia đình Việt Nam sử dụng khoảng 1kg túi ni lông mỗi tháng. Từ 1990–2015, lượng nhựa tiêu thụ tăng từ 3,8kg/người lên 41kg/người/năm. Tuy nhiên, lĩnh vực xử lý và tái chế nhựa chưa phát triển, đa số rác thải được chôn lấp hoặc đốt.

Những ví dụ trên nằm trong cam kết của HSBC thu xếp 12 tỉ đô la Mỹ cho các dự án bền vững tại Việt Nam đến năm 2030. Nguồn tín dụng xanh đã cấp cho các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, tòa nhà xanh, vận tải sạch, sử dụng năng lượng hiệu quả.

Không chỉ doanh nghiệp, người dân cũng ngày càng nhận thức rõ vai trò của mình trong việc bảo vệ môi trường. Các chuỗi cà phê lớn chuyển sang dùng ống hút giấy, nhà hàng sử dụng hộp bã mía, siêu thị dùng túi tự hủy… đều là những tín hiệu tích cực cần được nhân rộng.

Trong 10 năm tới, thế hệ Millennials và Gen Z sẽ chiếm 30% người tiêu dùng. Họ quan tâm đến môi trường và xã hội, tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải thay đổi để thích nghi.

Tài Chính Là Nòng Cốt

Để chuyển dịch sang mô hình kinh tế xanh, vai trò của ngành tài chính là không thể thiếu. Lĩnh vực tài chính xanh phát triển sẽ tạo đà cho các ngành kinh tế khác. Những doanh nghiệp sớm bắt nhịp xu thế sẽ có cơ hội tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.

Ngân hàng Nhà nước đã ban hành đề án Phát triển Ngân hàng Xanh đến 2030, hướng dòng tín dụng vào các dự án thân thiện môi trường. Đến cuối năm 2021, có 67 tổ chức tín dụng cho vay các dự án xanh, với dư nợ chiếm hơn 4% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế.

Việt Nam là điểm sáng trong khu vực về tiềm năng phát triển kinh tế xanh. Tuy nhiên, vốn quốc tế cho phát triển xanh vẫn còn hạn chế do môi trường pháp lý chưa đủ mạnh. Chính phủ cần tạo điều kiện thuận lợi để tận dụng nguồn vốn này.

Với nhu cầu chuyển dịch mạnh mẽ, tài chính xanh sẽ đồng hành cùng Việt Nam hướng đến mục tiêu cân bằng phát thải, vì một tương lai bền vững.

---

Chú thích:

(*) Theo Chương trình Môi trường Liên Hiệp Quốc, kinh tế xanh là nền kinh tế vừa mang lại cuộc sống ổn định và công bằng xã hội, vừa giảm thiểu rủi ro môi trường. Liên minh Kinh tế Xanh định nghĩa đây là nền kinh tế vững vàng, mang đến cuộc sống chất lượng trong giới hạn sinh thái của hành tinh.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao năng lượng là trọng tâm trong chiến lược phát triển bền vững của Việt Nam?

Năng lượng chiếm 65% lượng phát thải tại Việt Nam, chủ yếu từ sản xuất điện. Chuyển dịch sang năng lượng sạch là cần thiết để đạt mục tiêu cân bằng phát thải và phát triển bền vững.

Quy hoạch điện VIII của Việt Nam có mục tiêu gì?

Quy hoạch điện VIII hướng đến chuyển đổi sang năng lượng xanh và sạch, dự báo nhu cầu điện vượt 100GW vào năm 2025 và 150GW vào năm 2030, với năng lượng tái tạo chiếm hơn 30%.

Việt Nam cần đầu tư bao nhiêu cho chuyển đổi năng lượng đến năm 2045?

Việt Nam cần đầu tư 116 tỉ đô la Mỹ đến năm 2030 và 227,4 tỉ đô la Mỹ đến năm 2045 để xây dựng nhà máy điện mới và mở rộng lưới điện, với công suất lắp đặt dự kiến 329GW.

Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh của Việt Nam bao gồm những mục tiêu gì?

Chiến lược đặt mục tiêu giảm tiêu hao năng lượng sơ cấp trên GDP từ 1-1,5%/năm, năng lượng tái tạo đạt 15-20% tổng cung cấp, và kinh tế số đạt 30% GDP vào năm 2030.

Tài chính xanh đóng vai trò gì trong chuyển dịch kinh tế xanh của Việt Nam?

Tài chính xanh là nòng cốt, hướng dòng tín dụng vào các dự án thân thiện môi trường, thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng xanh, góp phần vào mục tiêu cân bằng phát thải.