Cuộc Đua Thị Phần Đồ Uống Việt Nam: Trà Sữa Hay Cà Phê Chiếm Ưu Thế?

Thị trường đồ uống Việt Nam đang chứng kiến một hiện tượng thú vị: mặc dù chi phí đầu tư cho trà sữa thấp hơn so với cà phê (bao gồm chi phí mặt bằng, marketing và vận hành), nhưng trà sữa lại đang chiếm lĩnh thị trường một cách mạnh mẽ hơn.

Với tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng và thu nhập bình quân đầu người ngày càng tăng, Việt Nam trở thành mảnh đất màu mỡ cho các nhà đầu tư trong ngành dịch vụ. Tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM, các cửa hàng trà và cà phê liên tục mọc lên và cũng nhanh chóng đóng cửa: từ các thương hiệu quốc tế, chuỗi khu vực châu Á, Đông Nam Á, đến các thương hiệu nội địa, startup và cả những cửa hàng nhỏ lẻ. Điều này không chỉ tạo ra sự đa dạng trong lựa chọn cho người tiêu dùng mà còn làm tăng mức độ cạnh tranh giữa các nhà cung cấp.

Các thương hiệu cà phê nổi tiếng như Starbucks, Coffee Bean & Tea Leaf từ Mỹ; các chuỗi trà từ Đài Loan như Gong Cha, Royal Tea và Dingtea; cùng với các chuỗi nội địa như Phúc Long, The Coffee House, Highlands,... đều đang nỗ lực để không bị tụt lại trong cuộc đua này. Ngay cả thương hiệu lâu đời như Trung Nguyên cũng đang có nhiều thay đổi để bắt kịp xu hướng.

Một số thương hiệu tập trung vào đối tượng khách hàng trẻ tuổi, trong khi những thương hiệu khác lại nhắm đến khách hàng trung niên. Có những cửa hàng chỉ phục vụ đồ uống mang đi, trong khi số khác lại cung cấp không gian thoải mái để khách hàng có thể ngồi lại lâu hơn.

Người Việt đến các quán trà và cà phê với nhiều mục đích khác nhau. Thanh thiếu niên và sinh viên thường tụ tập bạn bè hoặc đến để học bài. Người trưởng thành có xu hướng dành thời gian ở đó với gia đình, đối tác hoặc thậm chí tổ chức các cuộc họp nhỏ. Thế hệ trẻ đang là nhóm khách hàng chính, định hình xu hướng tiêu dùng trà và cà phê trong tương lai, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của tiêu dùng ngoài gia đình (out of home – OOH).

Một khảo sát của Kantar Worldpanel’s Out of Home tại TP.HCM năm 2018 cho thấy, quy mô thị trường của trà gần gấp đôi cà phê.

Theo khảo sát, đồ uống từ trà phổ biến hơn khi một nửa dân số TP.HCM sử dụng chúng, trong khi cà phê chỉ chiếm khoảng một phần ba.

Trong các loại trà, trà sữa là lựa chọn hàng đầu, tiếp theo là trà đào và matcha. Người tiêu dùng sẵn sàng chi trả cao hơn cho ba loại trà này, cao hơn 1,5 đến 2 lần so với các loại trà khác. Thị trường trà sữa Việt Nam đang bùng nổ trong những năm gần đây với số lượng cửa hàng nhượng quyền tăng mạnh, đặc biệt là tại các thành phố lớn. Do đó, thị trường trà sữa dự kiến sẽ tiếp tục phát triển với nhiều thương hiệu, hương vị và topping mới.

Ngược lại, mặc dù Việt Nam là nhà sản xuất cà phê lớn thứ hai thế giới, nhưng cà phê lại chiếm thị phần nhỏ hơn do kén khách. Đen đá và nâu đá là hai loại cà phê phổ biến nhất. Tuy nhiên, các loại cà phê hiện đại như cappuccino, mocha và cà phê pha trộn đá (frappe) đang ngày càng được ưa chuộng. Phong cách và hương vị cà phê mới, cùng với sự gia tăng của các chuỗi cà phê hiện đại, đang tạo ra một cuộc cạnh tranh mạnh mẽ với các loại cà phê truyền thống.

Về địa điểm tiêu dùng tại TP.HCM, ba thương hiệu hàng đầu hiện nay là The Coffee House, Phúc Long và Highlands. Điều thú vị là, trong các cửa hàng cà phê này, đồ uống từ cà phê chỉ chiếm một nửa doanh số. Các loại đồ uống khác như trà, nước ép trái cây và nước ngọt chiếm phần còn lại, cho thấy chúng cũng là sản phẩm quan trọng không kém.

Tại Hà Nội, trà sữa cũng chiếm ưu thế so với cà phê. Dọc các con phố lớn như Bà Triệu, Giảng Võ, Cầu Giấy, có thể thấy hàng loạt thương hiệu trà sữa, trong khi cà phê phổ biến nhất vẫn là Highland, The Coffee House và Cộng. Các cửa hàng có nhiều phương thức hoạt động, tùy thuộc vào phong cách, vị trí và diện tích mặt bằng.

Các cửa hàng trà sữa take-away thường chỉ rộng từ 20-30 mét vuông, không có ghế ngồi lâu mà chỉ có ghế cho khách chờ đồ mang đi. Loại cửa hàng này thường gần các trường học, sân bay, trung tâm thương mại – những nơi đông người qua lại nhưng không có nhiều diện tích. Khách thường đặt mua mang về hoặc gọi ship qua ứng dụng, dẫn đến cảnh xếp hàng dài chỉ để mua một cốc trà.

Một cửa hàng trà sữa tiêu chuẩn thường rộng từ 30-50 mét vuông, có từ 2 đến 3 tầng, tập trung ở khu vực gần trung tâm thương mại và chung cư. Các cửa hàng này có nhiều chỗ ngồi, trang trí đẹp, không gian thoáng để khách có thể ngồi lại thoải mái.

Đối với một cửa hàng Highland lớn, diện tích có thể lên đến 80-100 mét vuông, đặt ở các vị trí đắc địa như trung tâm thương mại lớn, góc hồ, ngã tư đông đúc, với view đẹp.

Giá của một cốc trà sữa trung bình khoảng 40-50 nghìn VND cho các thương hiệu như Dingtea, Tocotoco, Bobapop,... Ở phân khúc cao hơn như Gongcha, Royaltea hay The Alley, một cốc trà sữa đầy đủ topping có thể lên đến 60-80 nghìn VND. Các cửa hàng trà sữa thường chỉ chấp nhận thanh toán tiền mặt. Giá tại các cửa hàng take-away hay tiêu chuẩn là như nhau, trong khi chi phí mặt bằng có thể chênh lệch lớn.

Trong khi đó, giá cà phê hoặc trà ở Highland lại rẻ hơn tương đối, mặc dù luôn ở vị trí đẹp hơn và mặt bằng rộng hơn. Một tách cà phê phin có giá 29 nghìn VND, các loại cà phê hiện đại hoặc trà có giá từ 40-55 nghìn VND.